• Αρχιερείς
  • Διατελέσαντες Κληρικοί
  • Αγιογράφος
  • Ευεργέτες-Δωρητές
Αρχιερείς που υπηρέτησαν στον Ιερό Ναό
Κληρικοί που υπηρέτησαν στον Ιερό Ναό
Ο ζωγράφος-αγιογράφος Κωνσταντίνος Αρτέμης (1878-1972) Περισσότερα
Κυριότεροι ευεργέτες-δωρητές του Ι. Ναού Περισσότερα

Κυριακή Γρηγορίου Παλαμά

 

ΚΥΡΙΑΚΗ ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ ΤΟΥ ΠΑΛΑΜΑ

Σε συνέχεια της προηγούμενης Κυριακής, της Κυριακής της Ορθοδοξίας, και των αγώνων που έδωσε η Εκκλησία ενάντια στους εχθρούς της, αγαπητοί μου αδελφοί, σήμερα, μάς παρουσιάζεται ένας ακόμη Πατέρας της Εκκλησίας, ο οποίος με την σειρά του, πρωτοστάτησε σε άλλους μεγάλους αγώνες που είχε να αντιμετωπίσει το ενωμένο Σώμα του Χριστού, τον 14ο αιώνα.

Το όνομα του Αγίου Γρηγορίου του Παλαμά είναι συνδεδεμένο με αυτό που μας είναι γνωστό, ως «ησυχαστικές έριδες». Ας κάνουμε όμως μια σύντομη ιστορική αναδρομή να δούμε τι σημαίνει ο όρος «ησυχασμός», πως πολεμήθηκε και πως τελικά επεκράτησε και τέλος να δούμε, πώς όλο αυτό το πράγμα έχει αντίκτυπο μέχρι σήμερα, στην καθημερινότητα μας. Διότι το ζητούμενο κάθε φορά, όταν δηλαδή η Εκκλησία μάς φέρνει ένα παράδειγμα από το παρελθόν, είτε αυτό είναι κάποιο πρόσωπο Αγίου ή μιας κατάστασης, είναι να μαθητεύσουμε από αυτό, να διδαχθούμε, για να μπορέσουμε στη συνέχεια να κατανοήσουμε το παρόν μας, γνωρίζοντας καλά το παρελθόν μας.

Δεν γίνεται άλλωστε διαφορετικά. Όποιος δεν διδάσκεται από το παρελθόν, όποιος δεν κοινωνεί και επικοινωνεί με το παρελθόν είναι αδύνατον να λύσει τα προβλήματα του παρόντος, πολύ δε περισσότερο του μέλλοντος. Γι αυτό και η Εκκλησία μας θυμίζει τα παλιά, λέγοντάς μας με λίγα λόγια, πως όλα αυτά που αντιμετωπίζουμε ως δύσκολα ή δυσεπίλυτα στις μέρες μας, για όλα αυτά υπάρχει λύση, γιατί κάποιοι άλλοι προβληματίστηκαν πριν από εμάς, και τελικά με τον φωτισμό του Αγίου Πνεύματος έδωσαν λύση.

Κατά το 1335 λοιπόν υπήρξε κάποιος μεγάλος δάσκαλος θεολόγος, φιλόσοφος και μοναχός ο Βαρλαάμ από την Καλαβρία, από την νότια Ιταλία δηλαδή. Αυτός επηρεασμένος λόγω των σπουδών του από τον αριστοτελισμό, τη λατινική θεολογία και τον σχολαστικισμό δίδασκε, πως ο άνθρωπος είναι αδύνατον να γνωρίσει, να προσεγγίσει και να ενωθεί με το Θεό. Δίδασκε πως ο Θεός είναι «κλεισμένος στον εαυτό του» είναι ένα «ων» πέρα και έξω από κάθε προσέγγιση και πως τελικά δε μπορεί να ενωθεί με τους ανθρώπους.

Από την άλλη πλευρά υπήρχε η ορθόδοξη πατερική διδασκαλία που έλεγε, πως ο άνθρωπος μέσω της προσωπικής κάθαρσης από τα πάθη, τις αδυναμίες και την σκοτόμαινα των λογισμών είναι δυνατόν να θεραπεύσει το νου του, και στην συνέχεια με την χάρη και ενέργεια του Αγίου Πνεύματος να ενωθεί με τον Θεό. Αξίζει να τονίζουμε εδώ, πως η διαδικασία της κατά το δυνατόν κάθαρσης του ανθρώπου από τα πάθη και τις αδυναμίες του, ονομάζεται θεραπεία. Η πατερική διδασκαλία θεωρεί πως ο νους και η καρδιά μας, μέχρι να θεραπευτούν είναι άρρωστα μέλη, και ως άρρωστα δεν μπορούν να διακρίνουν τον καλό από το κακό, ζηλεύουν, φθονούν, πάσχουν μέχρις ότου θεραπευτούν και μπορέσουν έτσι να ατενίζουν το πρώτο κάλλος, την πρώτη ομορφιά που είναι ο Θεός.

Ησυχασμός λοιπόν είναι το πνευματικό εκείνο κίνημα που δίνει την δυνατότητα στον άνθρωπο, μέσω της προσωπικής, εσωτερικής του άσκησης, να διεγείρει το ενδιαφέρον του Θεού, να προσελκύσει την Θεία Χάρη και έτσι να μπορεί ο άνθρωπος να καθίσταται θεοειδής, να ενώνεται νοερά και πνευματικά με τον Θεό και να ενεργεί πλέον όπως Αυτός. Ζωντανά παραδείγματα αυτού του θαύματος αποτελούν πρωτίστως η Παναγία μας, όλοι οι Άγιοι μέχρι τον προσφάτως ανακηρυγμένο Άγιο, Γέροντα Πορφύριο, ο οποίος απέκτησε τα υπερφυσικά και εξωκόσμια χαρίσματα που είχε με την ένωσή του με τον Θεό.

Βέβαια από ορθόδοξης άποψης όλο αυτό συντελείται όταν παραδεχτούμε και πιστέψουμε την διάκριση μεταξύ της ουσίας του Θεού και των Θείων Ενεργειών Του. Αυτό σημαίνει απλά, όπως πολλές φορές έχουμε πει, πως ο Θεός με διαφορετικό τρόπο υπάρχει και με τελείως άλλο, διαφορετικό τρόπο εμφανίζεται σε εμάς. Διότι η ουσία του Θεού, από τι αποτελείται δηλαδή είναι ο Θεός, τι είναι ο Θεός είναι μία άβατη γνώση που κανένα κτιστό ων δεν μπορεί να προσπελάσει.

Αυτή λοιπόν την διάκριση, μεταξύ ουσίας και θείων ενεργειών δεν δεχόταν και δεν πίστευε ο Βαρλαάμ και αυτό διακήρυττε και διαλαλούσε. Τελικά τρεις μεγάλες Σύνοδοι που συγκροτήθηκαν στην Κωνσταντινούπολη τον 14ο αιώνα αποδέχτηκαν την Θεολογία του Αγίου Γρηγορίου του Παλαμά και καταδίκασαν τον Βαρλαάμ.

Και για να δούμε τώρα, τι μας ενδιαφέρει εμάς όλο αυτό και τι σημαίνει για τη καθημερινότητά μας. Διδάσκοντας ο Βαρλαάμ πως ο Θεός είναι αμέθεκτος δεν κοινωνεί δηλαδή με την κτίση και με τους ανθρώπους, στην ουσία στερούσε την δυνατότητα στους ανθρώπους να ελπίζουν στον Θεό, να διατηρούν την ελπίδα τους στην πίστη και να παίρνουν δύναμη από Αυτόν. Όταν ξέρεις πως ο Θεός είναι κλεισμένος στον εαυτό Του, ζει στην απροσπέλαστη τελειότητα Του και δεν εξέρχεται από εκεί για να κοινωνήσει με τον κόσμο, από αυτό προκαλείται στην καρδιά και στην ψυχή ένα παγερό συναίσθημα μία απογοήτευση ένα διαρκές και ποτέ πληρούμενο κενό.

Έτσι λοιπόν, οι άνθρωποι της δύσης, της Δυτικής Ευρώπης, όπου και επεκράτησε τελικά η Θεολογία αυτή, έπαψαν να ελπίζουν στην Χάρη του Θεού, έπαψαν να πιστεύουν στις ευεργετικές ιδιότητες της πίστης, απομονώθηκαν στον εαυτό τους, και πάγωσαν οι καρδιές τους. Λέμε καμιά φορά στην καθημερινότητά μας, οι Γερμανοί και οι Άγγλοι είναι κρύοι άνθρωποι. Και πράγματι. Οι λαοί της δύσης, στο σύνολό τους μιλάμε πάντα, είναι άνθρωποι μιας άλλης κουλτούρας μιας άλλης κοινωνικής συμπεριφοράς. Τους λείπει το ενθουσιαστικό στοιχείο, τους λείπει το στοιχείο της πίστης στο θαύμα, τους είναι πολύ δύσκολο να υπερβούν τον σχολαστικισμό και να αφεθούν στο θαύμα του Θεού. Ο δυτικός άνθρωπος πιστεύει μόνο σε ότι βλέπει και σε ότι αποδεικνύεται. Η επιστήμη, μετά τον Διαφωτισμό αντικατέστησε την θρησκεία και η λογική την πίστη.

Όλη αυτή η πολύ διαφορετική από εμάς ψυχοσύνθεση οφείλεται βέβαια σε πολλές κοινωνικοπολιτικές ζυμώσεις των χρόνων μετά τον μεσαίωνα, αλλά κυρίως είναι κατάλοιπο στο DNA, θα λέγαμε των ανθρώπων από την στιγμή που μεγάλωσαν γενεές γενεών χωρίς τον πολύτιμο θησαυρό της πίστης πως ο Θεός είναι μεθεκτός κατά τις ενέργειές Του, πως μπορείς να πεις Παναγία μου βοήθησέ με και να νιώσει αμέσως μία ανακούφιση.

Ο Βαρλαάμ δηλαδή, δίδασκε έναν Θεό στον οποίο απευθύνεσαι, προσεύχεσαι και Αυτός κωφεύει. Από την άλλη πλευρά η πεποίθηση, η εγγεγραμμένη πληροφορία μέσα μας, πως ο Θεός υπάρχει και ανταποκρίνεται εξυψώνει τον άνθρωπο, του δίνει αξία ως πρόσωπο και ως υπόσταση, χαροποιεί την καρδιά και την γεμίζει με ζωντανή σπαρταριστή πίστη. Είναι σαν να μιλάς σε κάποιον και να μην σου αποκρίνεται. Είναι φυσικό να στενοχωρηθείς και να προβληματιστείς.

Ο Γρηγόριος Παλαμάς με την διδασκαλία του καταστάθηκε πρότυπο και ενσαρκωτής της ησυχαστικής ζωής, της ζωής δηλαδή των αρετών. Ο άνθρωπος φανερώνει στον Θεό, διαμέσου της προσπάθειάς του προς το καλό, την αγαθή του προαίρεση και ο Θεός συγκινείται, στέλνει τις Θείες Ενέργειες, τις Άκτιστες Ενέργειες, όπως ορθότερα αποκαλούνται και έτσι αποκτούμε τις αρετές, όπως είναι η πίστη, ή αγάπη, η ελπίδα η υπομονή, η ανεξικακία, η ελεημοσύνη η προσευχή κ.λπ.

Χωρίς την πίστη και την πεποίθηση πως η προσευχή μας εισακούεται, χωρίς την πίστη και την πεποίθηση πως οι αναστεναγμοί της καρδιάς μας φτάνουν στο ουράνιο Θυσιαστήριο, φτάνουν στον θρόνο της μεγαλοσύνης του Θεού, δεν θα ήμασταν σε θέση, όλοι οι ορθόδοξοι λαοί να βρισκόμαστε στην ψυχολογική κατάσταση που βρισκόμαστε, θα μας είχε κοπεί η δυνατότητα σύνδεσης με το πρώτο Φως, το Φως του Χριστού, και θα κολυμπούσαμε στα σκοτάδια της αβεβαιότητας και του αγνώστου.

Ο Γρηγόριος ο Παλαμάς διατύπωσε με τον φωτισμό του Αγίου Πνεύματος μία μεγάλη αιώνια αλήθεια, πως ο Θεός αλλιώς υπάρχει και αλλιώς φανερώνεται. Όσον αφορά στην Ουσία Του, υπάρχει με τρόπο ακατάληπτο, απόρρητο, απροσπέλαστο και ανέφικτο από όλη την κτίση, την υλική και την νοερά. Φανερώνεται όμως σε όλους μας στέλνοντας τις Άκτιστες Ενέργειες την Χάρη του δηλαδή, όπως ακριβώς ο Ήλιος. Έχουμε πει και άλλες φορές πως ο αισθητός ήλιος, το άστρο δηλαδή, είναι εικόνα του νοητού ήλιου, δηλαδή του Θεό. Κανένα υλικό πράγμα δεν μπορεί να κοντέψει στον ήλιο γιατί θα εξαϋλωθεί, όμως οι ευεργετικές ιδιότητες του ήλιου φτάνουν μέχρις εμάς, μέσω των ακτίνων του.

Ο Γρηγόριος ο Παλαμάς, μας δίδαξε αυτήν ακριβώς την αιώνια αλήθεια. Άγιε του Θεού, πρέσβευε υπέρ ημών!